<p>Allan Sekula, <em>Alle Menschen Werden Schwestern</em> / <em>Wszyscy ludzie będą siostrami</em>, praca przygotowana na szczyt G8 w Heiligendamm, 2007; w tym samym roku na documenta 12 zdjęcie powiększono do formatu bilbordu, by witało przyjezdnych przed dworcem kolejowym w Kassel. Dzięki uprzejmości Allan Sekula Studio.</p>
<p>Allan Sekula, <em>Alle Menschen Werden Schwestern</em> / <em>Wszyscy ludzie będą siostrami</em>, praca przygotowana na szczyt G8 w Heiligendamm, 2007; w tym samym roku na documenta 12 zdjęcie powiększono do formatu bilbordu, by witało przyjezdnych przed dworcem kolejowym w Kassel. Dzięki uprzejmości Allan Sekula Studio.</p>

Nr 20: Odmuzealnienie

Redaktorka: Iwona Kurz

Allan Sekula, Alle Menschen Werden Schwestern / Wszyscy ludzie będą siostrami, praca przygotowana na szczyt G8 w Heiligendamm, 2007; w tym samym roku na documenta 12 zdjęcie powiększono do formatu bilbordu, by witało przyjezdnych przed dworcem kolejowym w Kassel. Dzięki uprzejmości Allan Sekula Studio.

Numer współfinansowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ze środków na Działalność Upowszechniającą Naukę w roku 2017, oraz ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Spis treści

Wstęp

  1. Odmuzealnienie

    Odmuzealnienie, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.362

    Wstęp do numeru tematycznego poświęconego odmuzealnieniu i możliwościom nowych praktyk muzealnych.

    słowa kluczowe: muzeum; dekolonizacja; kultura wizualna; nowe praktyki muzealne

Zbliżenie

  1. Opróżnić muzeum, zdekolonizować sylabus, otworzyć teorię

    Nicolas Mirzoeff
    Nicolas Mirzoeff, Opróżnić muzeum, zdekolonizować sylabus, otworzyć teorię, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.372

    Esej podejmuje kwestię możliwej „przestrzeni pojawiania się” w nacjonalistycznym systemie autorytarnym wprowadzonym w efekcie Brexitu i prezydentury Donalda Trumpa. Osobom pracującym w szkolnictwie wyższym i obszarach pokrewnych autor sugeruje podjęcie następujących kroków: dekolonizację programów nauczania, opróżnienie muzeów i otwarcie teorii. Każda z tych kategorii jest z jednej strony zakorzeniona w historycznych ruchach oporu i wyzwolenia, a z drugiej – wciąż żywa w przywoływanych w artykule ruchach współczesnych, takich jak południowoafrykański Rhodes Must Fall, Occupy Wall Street oraz Wolny Uniwersytet i Antyuniwersytet.

    słowa kluczowe: kultura wizualna; dekolonizacja; przestrzeń pojawiania się; Occupy Wall Street; wolne uniwersytety; Rhodes Must Fall

  2. Art as an Agent of Modernization: Władysław Strzemiński’s Double Politics of Social Change, the Museum, and Artistic Culture

    Tomasz Załuski
    Tomasz Załuski, Art as an Agent of Modernization, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.332

    Awangarda była często postrzegana jako próba zintegrowania sztuki z praktyką życia codziennego oraz jako przedsięwzięcie projektowania zmian społecznych i tworzenia wizji nowego człowieka, nowej kultury i nowego społeczeństwa. Doprowadziło to do interpretacji awangardy jako radykalnego, ale także utopijnego ruchu artystycznego i kulturowego. Rzadziej, nawet w dzisiejszych czasach, awangardę określa się i definiuje w kategoriach konieczności i zdolności tworzenia nowych okoliczności dla radykalnych idei artystycznych i społeczno-politycznych, aby uzyskać zakorzenienie kulturowe, legitymizację społeczną i polityczną realizację. Aby stworzyć te odpowiednie okoliczności, awangarda musiała być w stanie funkcjonować i sprawnie działać w rzeczywistych warunkach określonego czasu i miejsca. To tutaj tak zwany "utopizm" awangardy został zastąpiony lub przynajmniej uzupełniony jego operatywnością, dobrym osądem i skutecznością, przedsiębiorczym duchem i zaradnością – to znaczy z jego zdolnością, czasem wysoce rozwiniętą, do samoorganizacji i samoinstytucjonalizacji w sferze publicznej.

    Artykuł koncentruje się na artystycznych i organizacyjnych praktykach polskiego konstruktywistycznego artysty Władysława Strzemińskiego, zwłaszcza na jego rozszerzonej koncepcji sztuki jako czynnika modernizacji kulturowej i społecznej. Autor pokazuje, jak w przypadku Strzemińskiego imperatyw modernizacyjny przełożył się na to, co można nazwać "podwójną polityką". Sukces Strzemińskiego w tworzeniu Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Współczesnej, która później stała się podstawą Muzeum Sztuki w Łodzi jako muzeum awangardy, jest krótko usytuowana w tym kontekście. Chodzi o to, by pokazać, jaką rolę w ogólnej polityce modernizacyjnej artysty odgrywał zbiór, zdeponowany w miejskim muzeum w Łodzi i udostępniony ogółowi społeczeństwa. W drugiej części artykułu autor zastanawia się nad możliwością ponownego wykorzystania i aktualizacji idei "Muzeum Kultury Artystycznej" jako instytucji zdolnej do zapewnienia właściwej i odpowiedzialnej odpowiedzi na etos awangardy i dziedzictwo modernizacji. Odbywa się to w nawiązaniu do projektu The Effectivity of Art, organizowanego przez niego na zaproszenie Muzeum Sztuki w latach 2012-2014. Jest to jeden z projektów, dzięki którym instytucja stara się pracować z tym modernizacyjnym dziedzictwem awangardy w zakresie współczesnych praktyk artystycznych i aktywistycznych.

    słowa kluczowe: Władysław Strzemiński; Katarzyna Kobro; awangarda; modernizacja; muzeum kultury artystycznej; zmiana społeczna; aktywizm; Muzeum Sztuki w Łodzi

  3. Institutional Experiments: Progressive Responses to the Dissolution of Autonomous Art

    Kuba Szreder
    Kuba Szreder, Institutional Experiments, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.377

    Autor analizuje zradykalizowane formy nowego instytucjonalizmu, które wyłoniły się po roku 2010 w polu sztuki współczesnej. Koncentruje się na przykładach instytucji zrzeszonych w międzynarodowej koalicji muzeów L’internationale, śledząc ich ewolucję wymuszoną przez rozpad autonomii sztuki, zakorzenionej w modernizmie. Wysuwa tezę, że analizowane instytucje przekraczają filozoficzne i społeczne podziały, fundamentalne dla modernizmu, takie jak dystynkcja pomiędzy sztuką wysoką i powszechną kreatywnością, czy pomiędzy użytkową i estetyczną wartością sztuki. Artykuł dowodzi, że progresywne instytucje sztuki współczesnej odpowiadają na podwójne wyzwanie stawiane im przez neoliberalny kapitalizm i autorytarną politykę, proponując rozwiązania alternatywne wobec korporacyjnych i nacjonalistycznych modeli instytucjonalnych.

    słowa kluczowe: społeczna teoria sztuki; współczesne instytucje sztuki; rama instytutcjonalna; artystyczna awangarda; globalna cyrkulacja sztuki; nowy instytucjonalizm; muzeum 3.0

Punkt widokowy

  1. „Wiadomo, że gdzie są schody, tam musi być poręcz”

    Jacek Świdziński, Magdalena Komornicka
    Jacek Świdziński, Magdalena Komornicka, „Wiadomo, że gdzie są schody, tam musi być poręcz”, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.367

    Komiks inspirowany przygotowaniami do wystawy „Plac Małachowskiego 3”, kuratorka: Magdalena Komornicka, Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa, 18 czerwca – 30 września 2018.

    słowa kluczowe: muzeum; muzeum krytyczne; komiks

  2. Dziedzictwo

    Karol Radziszewski, Michał Grzegorzek, Wojciech Szymański
    Karol Radziszewski, Michał Grzegorzek et al., Dziedzictwo, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.386

    Festiwal „Pomada 7. Seks, kłamstwa i kasety wideo”, którego częścią była wystawa „Dziedzictwo”, odbyła się w dniach 29 września-1 października 2017 roku. Pomada zorganizowana została przez zespół w składzie: Michał Grzegorzek, Aleksandra Knychalska, Joanna Manecka, Karol Radziszewski, Justyna Sobolak. Kuratorami wystawy „Dziedzictwo” byli Michał Grzegorzek, Karol Radziszewski i Wojciech Szymański.

    słowa kluczowe: dziedzictwo; queer; sztuka współczesna; archiwum

  3. Grzebanie w przeszłości

    Magda Szcześniak
    Magda Szcześniak, Grzebanie w przeszłości, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.391

    Analiza 7 edycji queerowego festiwalu Pomada poświęconego nienormatywnym przeszłościom.

    słowa kluczowe: dziedzictwo; queer; sztuka współczesna; archiwum

  4. Ursus. Symfonia fabryki

    Jaśmina Wójcik
    Jaśmina Wójcik, Ursus. Symfonia fabryki, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.378

    Prezentacja odtwarza proces powstawania Symfonii fabryki Ursus (2018), eksperymantalnego filmu dokumentalnego poświęconego historycznej fabryce traktorów. Twórczynie i twórcy filmu zaprosili dawnych pracowników fabryki – robotników, technologów, kierowników i sekretarki – do wzięcia udziału w projekcie ponownego przywrócenia fabryki do życia. Za pomocą dźwięków i pamięci ciała zrekonstruowali oni dzień pracy w nieistniejącym już zakładzie. Powstała w  ten sposób symfonia składa się choreografii ruchów zarówno robotników, jak i pracowników technicznych, administracji i zarządu, przy wtórze odtworzonej fonosfery przemysłu ciężkiego. Film stanowi ostatni epizod siedmioletniego zaangażowania reżyserki filmu, Jaśminy Wójcik w teren i tkankę społeczną Ursusa.

    słowa kluczowe: fabryka; deindustrializacja; praca; ciało; pamięć; fabryka Ursus

  5. Symfonia z resztek

    Marta Madejska
    Marta Madejska, Symfonia z resztek, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.385

    Esej, kreśląc historię Zakładów Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”, kontekstualizuje film Symfonia fabryki Ursus (2018) Jaśminy Wójcik, zmysłowej rekonstrukcji doświadczeń pracowniczek i pracowników zakładów oraz zwieńczenia siedmioletnich działań artystyczno-aktywistyczno-badawczych artystki w Ursusie.

    słowa kluczowe: fabryka Ursus; fabryka; historia społeczna; miasto; pamięć

Perspektywy

  1. Oświecenie, czyli tu i teraz

    Tomasz Szerszeń, Łukasz Ronduda
    Tomasz Szerszeń, Łukasz Ronduda, Oświecenie, czyli tu i teraz, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.395

    Wystawa Czym jest Oświecenie? (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 18 maja – 17 czerwca 2018, kuratorzy: Goshka Macuga, Łukasz Ronduda, Tomasz Szerszeń) powstawała w bardzo konkretnym momencie, gdy – za sprawą kryzysu demokracji i, szerzej, tzw. „kryzysu oświeceniowych wartości” – problem szeroko rozumianego dziedzictwa Oświecenia powraca znów w centrum uwagi. Wystawa powstała jako dialog miedzy historycznymi pracami z kolekcji króla Stanisława Augusta i ich współczesnymi replikami i dotykała tożsamości dwóch instytucji. Z jednej strony odczytywała na nowo kanon kolekcji Gabinetu Rycin BUW, z drugiej wpisywała się w prowadzony w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie namysł nad nowoczesnością, opowiadając o samych jej początkach. Tekst jest głosem kuratorów, powystawowym podsumowaniem jej najważniejszych wątków.

    słowa kluczowe: Oświecenie; Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie; Gabinet Rycin BUW; historia polskiej nowoczesności; atlas; aktualność Oświecenia; kryzys demokracji; Stanisław August Poniatowski

  2. Maszyna do pracy z wyobraźnią

    Joanna Sokołowska
    Joanna Sokołowska, Maszyna do pracy z wyobraźnią, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.397

    Tekst jest rodzajem kuratorskiego przewodnika po wystawie Wszyscy ludzie bądą siostrami w Muzeum Sztuki w Łodzi. Wystawa była propozycją genealogii i manifestacją siostrzeństwa w sztuce powstającej w okresie od końca lat 60. XX wieku po dziś. Przewodniczką w jej tworzeniu była sztuka rezonująca z feministycznymi ujęciami pracy, produkcji i reprodukcji. Siostrzeństwo zaczyna się od wyzysku kobiet w patriarchacie, ale stawia pytania o przyszłe relacje społeczne i gospodarcze w perspektywie ekologiczno-światowej.

    słowa kluczowe: siostrzeństwo; feminizm; praca; reprodukcja społeczna; troska; wyobraźnia

  3. Kolektyw kuratorski: hakowanie muzeum – otwieranie akademii

    Roma Sendyka, Iwona Kurz
    Roma Sendyka, Iwona Kurz, Hakowanie muzeum, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.401

    Rozmowa z Romą Sendyką (UJ) na temat działalności Kolektywu Kuratorskiego.

    słowa kluczowe: muzeum; praktyki kuratorskie; hakowanie muzeum

  4. „muzeum” w cudzysłowie

    Mateusz Falkowski, Marek Sobczyk, Piotr Rypson, Hanna Wróblewska
    Mateusz Falkowski, Marek Sobczyk et al., „muzeum” w cudzysłowie, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.402

    Rozmowa Marka Sobczyka, Mateusza Falkowskiego, Piotra Rypsona i Hanny Wróblewskiej o projekcie i książce „muzeum” w cudzysłowie. Księgarnia Artystyczna, Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki, 18 maja 2018 roku

    słowa kluczowe: Marek Sobczyk; muzeum; sztuka po modernizmie

Panorama

  1. Estetyka i anestetyka: esej Waltera Benjamina o dziele sztuki przemyślany na nowo

    Susan Buck-Morss
    Susan Buck-Morss, Estetyka i anestetyka, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.409

    Artykuł jest próbą szczegółowego omówienia treści i aktualności eseju Waltera Benjamina Dzieło sztuki w dobie jego reprodukcji technicznej. Autorka przedstawia w nim nie tylko liczne inspiracje stojące za teoretycznymi i historycznymi wywodami Benjamina, ale także szuka współczesnych zjawisk pokazujących wagę i nowe aspekty jego rozważań.

    słowa kluczowe: estetyka filozoficzna, polityczność sztuki, Walter Benjamin, krytyka ideologii

  2. „Całe to «bohaterstwo» jest kłamstwem. Rzeczywistość jest horrorem” – „Wojna wojnie” Ernsta Friedricha jako montaż

    Marta Maliszewska
    Marta Maliszewska, „Wojna wojnie” Ernsta Friedricha jako montaż, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.414

    Analiza pracy Ernsta Friedricha Wojna wojnie. Odwołując się między innymi do Georges’a Didi-Hubermana, Jacques’a Rancière’a oraz Paula de Mana, autorka pokazuj montażowy, ironiczny oraz pedagogiczny charakter pracy. Album jest w tym ujęciu próbą stworzenia alternatywnej narracji na temat Wielkiej Wojny, mającą podważyć mit Pola Chwały. Friedrich próbuje go zastąpić wezwaniem do Człowieka i Miłości, nie rezygnuje więc z mitologizowania świata. Nawet jeśli nie udaje mu się położyć kresu konfliktom zbrojnym, to obrana przez niego strategia pozwala na dekonstrukcję dominujących obrazów wojny.

    słowa kluczowe: Ernst Friedrich; montaż; narracja; ironia; fotografia

  3. A Monument for Future Memory: The Ringelblum Archive as a Classical Archive

    Ernst van Alphen
    Ernst van Alphen, A Monument for Future Memory, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.461

    Autor analizuje archiwum Ringelbluma jako przeciwsiłę, która podważa inne narracje historyczne, a w szczególności narracje dominujące. Archiwum Ringelbluma staje się w jego odczytaniu modelem kulturowego oporu, któremu udaje się stworzyć warunki twórczego upamiętnienia polskich Żydów, w oparciu o ich własne materiały źródłowe. Autor stawia następujące pytania: Co takiego w tym archiwum pozwala mu stać się siłą oporu? Sam fakt, że są to żydowskie a nie nazistowskie materiały źródłowe wydaje się nie wystarczać. Liczy się bowiem nie tylko to, co znalazło się w archiwum, ale także sama jego organizacja. Innymi słowy, co sprawia, że dziś możemy mieć pamięć Zagłady, która stawia odpór oficjalnej wersji narracji o przeszłości?

    słowa kluczowe: archiwum; pamięć, Holocaust; Ringelblum

  4. Gościnne przedmioty

    Agata Zborowska
    Agata Zborowska, Gościnne przedmioty, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.463

    Artykuł analizuje obrazy nowych terenów przyłączonych do Polski po drugiej wojnie światowej. Tak zwane Ziemie Odzyskane przedstawiane były powszechnie jako terra nullius – ziemia opuszczona przez Niemców i otwarta na nowych osadników. Obraz pustki w społecznej wyobraźni zastępowały stopniowo kolejne obrazy. Kategoria „gościnnych przedmiotów” – otwartych, czekających, potrzebujących opieki – była kluczowa w tym procesie.

    słowa kluczowe: powojnie; Ziemie Odzyskane; gościnne przedmioty; obrazy Polski

Migawki

  1. Poruszenia. O gdyńskim Muzeum Emigracji

    Małgorzata Litwinowcz-Droździel
    Małgorzata Litwinowcz-Droździel, Poruszenia. O gdyńskim Muzeum Emigracji, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.467

    Analiza wystawy stałej Muzeum Emigracji w Gdyni, skoncentrowana na historii chłopskiej i jej reprezentacji w Muzeum. 

    słowa kluczowe: Muzeum Emigracji; emigracja; chłopi; historia chłopska w Polsce

  2. Między materialnością rzeczy a obrazem miasta

    Maria Wiśniewska
    Maria Wiśniewska, Między materialnością rzeczy a obrazem miasta, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.469

    Na przykładzie nowej wystawy stałej w Muzeum Warszawy zatytułowanej Rzeczy warszawskie autorka bada skuteczność spotkania widza z materialnością przedmiotów w instytucji powołanej do konstruowania obrazu przeszłości miasta. Szczególnie interesuje ją funkcjonowanie materialności eksponatów na wystawie oraz wpływ materialności miasta oraz budynków muzeum na odbiór ekspozycji.

    słowa kluczowe: Muzeum Warszawy; rzeczy; materialność; tożsamość

  3. Gabinety nieuchwytnych rzeczy

    Agata Zborowska
    Agata Zborowska, Gabinety nieuchwytnych rzeczy, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.472

    Recenzja wystawy "Rzeczy warszawskie" (odsłona druga), wystawy stałej Muzeum Warszawy, zespołu kuratorskiego kierowanego przez Jarosława Trybusia.

    słowa kluczowe: rzeczy; Warszawa; muzeum miasta; doświadczenie

  4. Nekros. ONtologia martwego (męskiego) ciała

    Andrzej Marzec
    Andrzej Marzec, Nekros. ONtologia martwego (męskiego) ciała, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2018, nr 20, https://doi.org/10.36854/widok/2018.20.474

    Krytyczne omówienie książki Ewy Domańskiej Nekros. Ontologia martwego ciała (2017).

    słowa kluczowe: śmierć; ciało; antropocen; nowy materializm; feminizm