Nr 36: Widzialność i niewidzialność przemocy

Spis treści

Wstęp

1. Widzialność i niewidzialność przemocy

   adres bibliograficzny
   Widzialność i niewidzialność przemocy, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2764
   streszczenie

   Wstęp do numeru tematycznego poświęconego widzialności i niewidzialności przemocy. Za punkt wyjścia posłużyla tu fotografia na okładce numeru, praca Anny Barlik – forma przestrzenna, w jaką ułożyła się plama krwi.

   słowa kluczowe: przemoc; widzialność; niewidzialność

Zbliżenie

1. Reverberating Violence, Visibility, and the Dance of Rachid Ouramdane

   Carrie Noland

   adres bibliograficzny
   Carrie Noland, Reverberating Violence, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2719
   streszczenie

   Autorka bada, w jaki sposób francusko-algierski choreograf Rachid Ouramdane wykorzystuje w swoich pracach temat tortur. Jako praktyk tańca dokumentalnego, Ouramdane wykorzystuje zeznania ofiar tortur i ich rodzin do generowania ruchu, który rezonuje z traumą, zamiast przedstawiać ją w sposób mimetyczny. W dwóch pracach, które koncentrują się na torturach, Loin z 2008 roku i Des Témoins ordinaires z 2009 roku, Ourmdane stawia pytania dotyczące granic aktów przemocy, ich początku i końca oraz tego, w jaki sposób wywołują one pogłos zarówno w ciele, jak i psychice. Esej śledzi jego praktykę choreograficzną, badając, w jaki sposób buduje swoje tańce z profesjonalnymi i nieprofesjonalnymi tancerzami, aby odzwierciedlić ich doświadczenia życiowe. W szczególności esej bada, w jaki sposób ruchy generowane w kontekście odpowiedzi na tortury powracają w innych pracach opartych na zjawisku rewerberacji, również charakteryzującym się przekazywaniem ukształtowanej energii.

   słowa kluczowe: taniec; choreografia; Rachid Ouramdane; dokument; tortury; przemoc; pogłos; szmer; Francja; Algieria

2. Looking After the Dead: The Collective Gaze in Representations of Anti-Black Violence

   Janice Marie Yu

   adres bibliograficzny
   Janice Marie Yu , Looking After the Dead, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2740
   streszczenie

   Artykuł dotyczy roli zbiorowego czarnego spojrzenia w medialnych reprezentacjach przemocy przeciwko Czarnym w USA. Badania i krytyka tych obrazów tradycyjnie koncentrowały się na skrzywdzonych ofiarach kosztem pomijania świadków. W związku z tym autorka zwraca się ku afroamerykańskim społecznościom przedstawionym na obrazach medialnych ukazujących morderstwa Emmetta Tilla (1955) i George'a Floyda (2020). Umieszczenie obrazów czarnej społeczności w centrum analizy przenosi uwagę z czarnej śmierci i cierpienia na trwały wpływ, jaki Afroamerykanie wywarli na obieg i odbiór przemocy wymierzonej w Czarnych w mediach. Pogrzeb Tilla i śmierć Floyda są wskazywane jako odejście od wcześniejszych incydentów przemocy na tle rasowym. Niniejszy artykuł wprowadza koncepcję kolektywnego czarnego spojrzenia - sposobu patrzenia historycznie praktykowanego przez społeczności Afroamerykanów w odpowiedzi na nadmierną widoczność anty-czarnej przemocy. Zbiorowe czarne spojrzenie nie tylko oferuje ramy dla rekonfiguracji rasistowskich sposobów patrzenia, ale także funkcjonuje jako akt troski, poprzez który społeczność opiekuje się swoimi zmarłymi.

   słowa kluczowe: przemoc przeciwko czarnym; fotografie linczów; brutalność policji; zbiorowe spojrzenie; George Floyd; Emmett Till

3. Mobilizowanie i relatywizowanie przemocy. Interakcyjny wymiar przemocy w stojącej przed dylematem moralnym grupie, w której pozycja żadnej osoby nie jest uprzywilejowana

   Waldemar Rapior

   adres bibliograficzny
   Waldemar Rapior, Mobilizowanie i relatywizowanie przemocy, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2721
   streszczenie

   Przyjmując perspektywę mikrosocjologii, etnometodologii i socjologii Goffmanowskiej, badam relację między sztucznością (teatralnością) sytuacji decyzyjnej, dynamiką afektywną wytworzoną w „laboratorium” (w sali teatralnej) oraz procesami interakcyjnymi między uczestnikami. W celu odsłonięcia milcząco stosowanych metod koordynacji działań (w przeciwieństwie do jawnego stosowania się do reguł instytucjonalnych), skorzystałem z nowatorskiej metodologii. Wraz z artystami sztuk performatywnych stworzyliśmy sztuczną sytuację badawczą (interaktywne przedstawienie teatralne), w którym sześć osób znalazło się w sytuacji dylematu moralnego. Interakcje tych osób zostały sfilmowane, a następnie przeanalizowane za pomocą wideografii. Pozycja żadnej osoby nie była uprzywilejowana. Co się dzieje, gdy obce sobie osoby zajmujące równą pozycję spotykają się z dylematem moralnym? W artykule skupiam się na analizie przemocy, która pojawiła się w grupach lub z którą grupy musiały się zmierzyć. Pokażę, jak przemoc jest społecznie mobilizowana i relatywizowana w celu zachowania ładu interakcyjnego.

   słowa kluczowe: przemoc miękka; dylemat moralny; etnometodologia; Milgram; Goffman; interakcyjny aspekt przemocy; relatywizacja przemocy; mobilizacja przemocy

4. Samoobrona. Filozofia przemocy

   Elsa Dorlin

   adres bibliograficzny
   Elsa Dorlin, Samoobrona. Filozofia przemocy , „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2742
   streszczenie

   Polski przekład fragmentu książki Elsy Dorlin Se défendre. La philosophie du violence, Editions La Découverte, Paris 2019, str. 150-181, będącego analizą gry komputerowej Hey baby! autorstwa Suyin Looui oraz powieści Helen Zahavi Parszywy weekend. W centrum zainteresowania Dorlin znajduje się idea i praktyka samoobrony jako technika ustanawiania podmiotowości. W prezentowanym fragmencie zastanawia się nad konsekwencjami widzialności i niewidzialności przemocy.

   słowa kluczowe: samooborna; przemoc; empowerment; troska; anamneza

Punkt widokowy

1. W twoim regionie nawet góry są fałszywe

   Lia Dostlieva

   adres bibliograficzny
   Lia Dostlieva, W twoim regionie nawet góry są fałszywe, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2766
   streszczenie

   Prezentacja prac Lii Dostlievy dotyczących Zagłębia Donieckiego i towarzyszących mu kolonialnych traum i fantazji reparacyjnych.

Perspektywy

1. „Tam liczy się spektakl przemocy”. Na marginesach rozmowy z Elizabeth Dunn o kryzysach na granicach

   Elizabeth Dunn, Inga Hajdarowicz, Natalia Judzińska

   adres bibliograficzny
   Elizabeth Dunn, Inga Hajdarowicz et al., „Tam liczy się spektakl przemocy”., „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2732
   streszczenie

   Rozmowa z antropolożką Elisabeth Dunn o przemocy związanej z migracją i przemocy na granicy polsko-białoruskiej.

   słowa kluczowe: migracja; uchodźcy; obóz; przemoc; pomoc humanitarna; wojna

2. Wizualna historia getta warszawskiego – montaże

   Anna Duńczyk-Szulc, Agnieszka Kajczyk, Katarzyna Bojarska

   adres bibliograficzny
   Anna Duńczyk-Szulc, Agnieszka Kajczyk et al., Wizualna historia getta warszawskiego – montaże, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2747
   streszczenie

   Rozmowa z redaktorkami tomu Antologia spojrzeń. Getto warszawskie – fotografie i filmy, Żydowski Instytut Historyczny im. E. Ringelbluma, Muzeum Warszawy Warszawa 2023 na temat wizualnych źródeł z getta warszawskiego, pracy nad wyborem fotografii i kadrów oraz sposobów patrzenia na getto.

   słowa kluczowe: fotografia; getto warszawskie; film; Żydzi; Zagłada; pamięć

Panorama

1. Polscy i iraccy artyści w Bagdadzie, czyli peryferyjne kapitały kulturowe i negocjowanie modernizmu

   Max Cegielski

   adres bibliograficzny
   Max Cegielski, Polscy i iraccy artyści w Bagdadzie, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2752
   streszczenie

   W 1943 roku w Bagdadzie artyści-uchodźcy z Armii Andersa (m.in. Józef Czapski) współpracowali z pionierami irackiego modernizmu (m.in. Dżawadem Salimem). Irakijczycy wspomagali Polaków np. użyczając swoich pracowni, malarze prezentowali też wspólnie prace na wystawach. Przyjaźń członków peryferyjnych elit z odmiennych kultur umożliwiła im określenie się i opór wobec kolonialnej dominacji Anglików oraz nowe spojrzenie na lokalne (mezopotamskie i arabskie) tradycje sztuki. Wpłynęło to na rozwój irackiej sztuki nowoczesnej oraz powstanie Baghdad Group for Modern Art, twórczo polemizującej z zachodnimi wzorami i łączącej je z tradycjami Bliskiego Wschodu. Zestawiając polskie i arabskie źródła autor pokazuje artystyczną relację Polsko-Iracką w świetle teorii postkolonialnych, relacji centrum - peryferie oraz typów kapitałów kulturowych Pierre’a Bourdieu.

   słowa kluczowe: postkolonializm; centrum-peryferie; kapitały kulturowe; Armia Andersa; modernizm; Irak

2. Gra o sumie zerowej. Ekonomia wstydu w filmie "Pora na czarownice"

   Łukasz Kiełpiński

   adres bibliograficzny
   Łukasz Kiełpiński, Gra o sumie zerowej, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2759
   streszczenie

   W artykule autor analizuje sposób reprezentacji grup społecznie wykluczonych w filmie Piotra Łazarkiewicza Pora na czarownice (1993). Tworząc pierwszą polską pełnometrażową produkcję dotykającą rodzimego kontekstu problemu AIDS, reżyser deklarował chęć stworzenia dzieła zaangażowanego społecznie. Z jednej strony chodziło o pokazanie surowej rzeczywistości okresu transformacji ustrojowej wbrew eskapistycznym tendencjom ówczesnego polskiego kina. Z drugiej zaś strony celem filmu było zabranie głosu w obronie zakażonych HIV i potępienie nietolerancji. Symbolicznie dowartościowując jedną grupę, twórca zdaje się jednak prześlepiać kompensacyjne stygmatyzowanie klasy ludowej. Zjawisko opisane jest w tekście za pomocą analizy sposobu konstruowania inności w filmie oraz poprzez odwołanie do kontekstu jego recepcji w polskiej prasie pierwszej połowy lat 90. XX wieku.

   słowa kluczowe: AIDS; HIV; Piotr Łazarkiewicz; kino polskie; klasa; tożsamość; transformacja ustrojowa

Migawki

1. Granica nekroprzemocy

   Wiktoria Tabak

   adres bibliograficzny
   Wiktoria Tabak, Granica nekroprzemocy , „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2750
   streszczenie

   Recenzja zbiorowej publikacji Nekroprzemoc. Polityka, kultura i umarli pod redakcją Jakuba Orzeszka i Stanisława Rośka. Zawarte w tomie rozpoznania autorka przeplata odniesieniami do bieżących dyskusji oraz społeczno-politycznych antagonizmów, jakie wytwarza w sferze publicznej sytuacja na polsko-białoruskiej granicy i temat nieeuropejskich migrantów.

   słowa kluczowe: nekroprzemoc, uchodźcy, migranci, kolonializm, rasizm, nekropolityk

2. Kenneth Anger i śmiertelna moc obrazu

   Krzysztof Świrek

   adres bibliograficzny
   Krzysztof Świrek, Kenneth Anger i śmiertelna moc obrazu, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2737
   streszczenie

   Artykuł jest autorską prezentacją dorobku zmarłego w maju 2023 Kennetha Angera.

   słowa kluczowe: Kenneth Anger; film awangardowy

3. Time Is Not on Our Side: Reading "Solaris mon amour" by Kuba Mirkurda

   Peter Verstraten

   adres bibliograficzny
   Peter Verstraten, Time Is Not on Our Side: Reading "Solaris mon amour", „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2023, nr 36, https://doi.org/10.36854/widok/2023.36.2754
   streszczenie

   Recenzja filmu Kuby Mikurdy Solaris mon amour.

   słowa kluczowe: solrais; hiroshima mon amour; trauma