Osoby redagujące: Dorota Sosnowska, Katarzyna Szarla

W Stanach Zjednoczonych Światowy Dzień AIDS (1 grudnia) obchodzony jest jako „Dzień bez sztuki” (Day Without Art) – inicjatywa ta, zapoczątkowana w 1989 roku przez Visual AIDS, ma na celu upamiętnienie osób zmarłych, które działały artystycznie i aktywistycznie w polu HIV/AIDS, oraz zwrócenie uwagi na wpływ epidemii na środowisko artystyczne. Choć gest ten przyczynia się do budowania pamięci i solidarności, może jednocześnie ograniczać rozumienie wizualności HIV/AIDS, sprowadzając ją do nieobecności, żałoby i milczenia. Numer „Widoku”, poświęcony wizualnościom HIV/AIDS, zaprasza do namysłu nad pełnym spektrum wizualnych praktyk związanych z HIV/AIDS – nie tylko nad działaniami ujmowanymi w kategoriach niewidzialności czy nieprzedstawialności, ale także nad tymi, które są twórcze, dokumentujące, wiążą się z oporem, protestem, wsparciem i transformacją pola wizualnego.

Na łamy „Widoku” zapraszamy badaczki i badaczy chętnych krytycznie przyjrzeć się sposobom obrazowania zakażenia i choroby, ich społecznym, kulturowym i politycznym kontekstom, oraz roli wizualności w tworzeniu wiedzy, instytucji i struktur władzy, pamięci i wspólnot. Proponujemy przyjrzenie się zarówno współczesnym, jak i historycznym przykładom wizualności, a także refleksję nad zmianą i procesami historycznymi uchwyconym w wizualnościach HIV/AIDS. Poprzez pełną skalę praktyk wizualnych rozumiemy poszerzenie namysłu także na wizualność zazwyczaj sytuowaną poza polem sztuki (prasa, radio, telewizja, media społecznościowe, kultura popularna, praktyki ubierania się), a także analizę różnych źródeł i mediów, w tym sztuki współczesnej, filmu i praktyk audiowizualnych, fotografii, mediów cyfrowych, archiwów czy alternatywnych form wizualnych.

Widzimy także szczególną potrzebę spojrzenia badawczego na ten obszar, które będzie decentralizujące i dekolonizujące, odchodzące od dominującej perspektywy Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej, otwierające pole dla lokalnych historii, transnarodowych doświadczeń i alternatywnych narracji. Doświadczenie HIV/AIDS nie jest jednolite, w badaniach jednak wciąż brak namysłu nad tym, jak HIV/AIDS jest reprezentowane, rozumiane i przeżywane na peryferiach i pół-peryferiach.

W ramach tego numeru chcemy zachęcić do przekraczania granic, nie tylko podziałów geopolitycznych, do poszukiwania perspektyw, które łączą, komplikują i lokalizują doświadczenia HIV/AIDS, zamiast je upraszczać czy uniwersalizować, a także do twórczego dialogu pomiędzy teoriami i praktykami szeroko rozumianej kultury wizualnej.

Serdeczne zapraszamy do zgłaszania propozycji tekstów naukowych, które wpisują się w tę ramę. Poniższa lista przybliża interesujące nas zagadnienia, lecz ich nie wyczerpuje:

• wizualność HIV/AIDS w kontekście historycznym – jak zmieniało się obrazowanie zakażenia i choroby w czasie i przestrzeni; jak dane obrazy choroby odsyłają do swojego kontekstu historycznego i czy mogą być traktowane jako rodzaj historycznego „symptomu”
• wizualność i widzialność aktywizmu oraz humanitaryzmu w polu HIV/AIDS – od sztuki protestu po strategie reprezentacji w przestrzeni publiczne
• perspektywy krytyczne i dekolonialne – jak wizualność HIV/AIDS może być narzędziem kontroli lub oporu wobec hegemonicznych narracji medycznych, politycznych i kulturowych oraz kryminalizacji
• transnarodowe sieci wymiany i wsparcia oraz ich wizualne ekspresje – od lokalnych inicjatyw po globalne ruchy solidarności
• grupy niereprezentowane i marginalizowane – ich obecność (lub nieobecność) w wizualnych narracjach HIV/AIDS
• doświadczenie HIV/AIDS a płeć, w szczególności doświadczenia kobiet – ich reprezentacje, narracje, strategie oporu i troski
• pamięć HIV/AIDS w obrazach – w tym międzypokoleniowe przekazywanie pamięci i doświadczeń związanych z HIV/AIDS za pośrednictwem obrazów
• praktyki archiwalne i wystawiennicze związane z HIV/AIDS – w jaki sposób archiwa prywatne, społeczne i instytucjonalne zachowują, przekształcają lub wymazują wizualne ślady HIV/AIDS; praktyki gromadzenia, przechowywania i udostępniania źródeł wizualnych dotyczących HIV/AIDS, zwłaszcza w przestrzeni internetowej; (etyczne) wyzwania związane z archiwizacją, dostępem i reprezentacją
• narracje HIV/AIDS – jak narracje HIV/AIDS wpłynęły na sposoby opowiadania o epidemiach i doświadczeniu choroby oraz ich reprezentacji wizualnej
• teorie HIV/AIDS – jak HIV/AIDS wpłynęło/wpływa na teorie wypracowywane i stosowane w ramach analizy praktyk (audio)wizualnych; nowe propozycje teoretyczne w badaniach nad wizualnością HIV/AIDS.

Termin nadsyłania abstraktów: 31 stycznia 2026

Termin złożenia pierwszej wersji tekstu: 30 kwietnia 2026

Abstrakty (do 300 słów) wraz z krótkim biogramem prosimy przesłać na adres email: redakcja@pismowidok.org.