<p>Tammy Nguyen, <em>SOS: The Contact Zones Are Very Rich in Metasomatic Ores</em>, 2024. Dzięki uprzejmości artystki i galerii Lehmann Maupin, New York, Seoul, London.</p>
<p>Tammy Nguyen, <em>SOS: The Contact Zones Are Very Rich in Metasomatic Ores</em>, 2024. Dzięki uprzejmości artystki i galerii Lehmann Maupin, New York, Seoul, London.</p>

Nr 39: Urasowienie i polityka widzialności

Redaktorki: Agata Pietrasik, Thục Linh Nguyễn Vũ

Tammy Nguyen, SOS: The Contact Zones Are Very Rich in Metasomatic Ores, 2024. Dzięki uprzejmości artystki i galerii Lehmann Maupin, New York, Seoul, London.

Numer współfinansowany ze środków Uniwersytetu SWPS w Warszawie (Wydział Nauk Humanistycznych / Instytut Nauk Humanistycznych), Uniwersytetu Warszawskiego oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu "Rozwój czasopism naukowych" nr RCN/SP/0698/2021/12, a także Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego.

Spis treści

Wstęp

  1. Urasowienie i polityka widzialności

    Thục Linh Nguyễn Vũ, Agata Pietrasik
    Thục Linh Nguyễn Vũ, Agata Pietrasik, Urasowienie i polityka widzialności, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2959

    Wstęp do numeru tematycznego: urasowienie i polityka widzialności

    słowa kluczowe: urasowienie; polityka widzialności; muzeum; widzialność; dekolonizacja; ciało

Punkt Widokowy

  1. Techno Witches

    Mihaela Drăgan (Kali), Nicoleta Ghiță
    Mihaela Drăgan (Kali), Nicoleta Ghiță, Techno Witches, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2958

    Prezentacja Techno Witches – pierwszego albumu rumuńskiego feministycznego trapu, a także przykładu Romofuturyzmu.

    słowa kluczowe: Romofuturyzm; trap; feminizm; performans

Zbliżenie

  1. „Bo choć czarną jak węgiel mam skórę, moje zamiary nie są ponure”. Przypadek Zwarte Pieta / Czarnego Piotrusia

    Gloria Wekker
    Gloria Wekker, „Bo choć czarną jak węgiel mam skórę...”, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2926

    Przekład na język polski piątego rozdziału książki White Innocence Paradoxes of Colonialism and Race (2016). Wekker rzuca światło na kontrowersje wokół folklorystycznej tradycji Zwarte Piet (Czarnego Piotrusia) w Holandii. Rozdział ten obala dominującą w Holandii narrację, która przedstawia kraj jako pokojowe, tolerancyjne i nierasistowskie społeczeństwo. Wekker czyni to przez pryzmat kontrowersyjnej celebracji postaci w blackface, tradycyjnie kojarzonej z holenderskim świętem Sinterklaasa. Wekker rowniez analizuje symbolicznie przemocowe i naladowane emocjonalnie reakcje, które pojawiają się, gdy ten obraz holenderskiego społeczeństwa jest kwestionowany przez urasowionych aktywistów i międzynarodowych artystów.

    słowa kluczowe: białość; biała niewinność; Zwarte Piet; Holandia; imperialne pokłosie

  2. The Polyphony of Migrant Archives: The Curating and Art-making of “Our Journeys, Our Stories” (2022)

    Xuan Ma
    Xuan Ma, The Polyphony of Migrant Archive, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.38.2933

    Artykuł przedstawia wystawę „Nasze podróże, nasze historie” jako przykład do zbadania, w jakim stopniu praktyki kuratorskie i artystyczne mogą wytworzyć synergię w rekonfiguracji archiwów migrantów. Skupiając się na krytycznym zaangażowaniu wystawy w oficjalne i kontrarchiwalne archiwa, analizuję, w jaki sposób odsłania ona tworzenie rasistowskiej historii chińskich migrantów i śledzi ich opór. Na tej podstawie zwrócę się do dwóch zamówionych dzieł sztuki autorstwa Guan Wei (ur. 1957) i Lindy Lee (ur. 1954), aby zbadać ich dialogiczną relację z narracją kuratorską. Chociaż prace te opierają się na tym samym wystawianym dokumencie, pierwsza z nich dekonstruuje rasizujący mechanizm osadzony w systemie archiwizacji białych Australijczyków, a druga rewitalizuje odporność migrantów. Twierdzę, że Guan dodaje do wystawy krytykę instytucjonalną, a Lee wykorzystuje historię rodzinną do wzbogacenia kuratorskiej koncepcji mikrohistorii. Artyści i kuratorzy stymulują polifonię archiwów migrantów, która rzuca wyzwanie monolitycznej historiografii chińskiej migracji i umożliwia autorefleksyjny paradygmat w kuratorowaniu archiwów i sztuki archiwalnej.

    słowa kluczowe: migranckie archiwum; sztuka archiwalna; chińska migracja; polityka białej Australii; narracja kuratorska; historiografia

  3. Contesting the Colonial Archive, or Toward a Different Performativity of Images

    Birgit Eusterschulte
    Birgit Eusterschulte, Contesting the Colonial Archive, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2936

    Aby interweniować w dominujące narracje historyczne i przezwyciężyć europocentryczne perspektywy, artystyczne historyzacje często czerpią z materiałów i dokumentów z archiwów. W szczególności media fotograficzne były instrumentalizowane na potrzeby projektu europejskiego kolonializmu od momentu ich powstania, a tym samym mocno zakorzeniły kolonialną i europocentryczną perspektywę w archiwach. Wraz z pytaniem o politykę pokazywania i niepokazywania historycznych fotografii, artykuł omawia artystyczne metody radzenia sobie z brutalną i traumatyczną przeszłością oraz konfrontowania widza z przemocą historii i trwałymi skutkami „imperialnej migawki” (Ariëlla Azoulay). Podstawowym pytaniem eseju jest to, w jaki sposób artystyczne formy historyzacji mogą stać się produktywne jako metodyczne oduczanie i interweniowanie w percepcję i samorozumienie (zachodniej) publiczności.

    słowa kluczowe: archiwum kolonialne; fotografia; reprezentacja; przemoc epistemiczna; artystyczne uhistorycznianie; Belinda Kazeem-Kamiński; Nnenna Onuoha; Ariëlla Azoulay

  4. Making It Visible: On the Powers of Representation

    Thari Jungen, Friederike Nastold
    Thari Jungen, Friederike Nastold, Making It Visible, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2930

    Artykuł analizuje związek między niewidzialnością a władzą polityczną z perspektywy queerowo-feministycznej, antyrasistowskiej i intersekcjonalnej w sztuce i kulturze wizualnej. Autorki skupiają się na wystawach Queer British Art 1861-1967 w Tate Britain w Londynie (2017) i Gastarbajteri w Wien Museum w Wiedniu (2004). Patrząc na te wystawy, krytykują ustalone dychotomie w dyskursach estetyczno-politycznych, które sztywno rozróżniają między niewidzialną bezsilnością a potężną widocznością. Proponują naświetlenie zmiennych ambiwalencji dominującej i marginalizującej logiki reprezentacji, aby zbadać, w jaki sposób czynienie widzialnym staje się aktem politycznym. W ten sposób aktualizuje się koncepcja nieprzezroczystości.

    słowa kluczowe: nie/widzialność; polityki reprezentacji; nieprzeźroczystość; dez/identyfikacja; teoria queer; historia sztuki

  5. Imaginarium urasowienia – reprezentacje Żydów w karykaturze międzywojennej

    Aleksandra Guja
    Aleksandra Guja, Imaginarium urasowienia, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2938

    Artykuł omawia sposoby kształtowania urasawiających dyskursów wizualnych dotyczących Żydów w karykaturach publikowanych w międzywojennych czasopismach satyrycznych. Obecne tam treści odzwierciedlały napięcia etniczne i kulturowe w wielonarodowym państwie, jakim była ówczesna Polska. W humorze rysunkowym przejawiało się to m. in. w konstytuowaniu się schematów przedstawiania mniejszości narodowych za pomocą określonych kodów wizualnych. Autorka, nawiązując do ekologii świadczenia H. Pollin-Galay, proponuje analizę rysunków satyrycznych przez pryzmat ekologii reprezentacji, które można podzielić roboczo na antysemicką, liberalno-zasymilowaną i jidyszową. W artykule opisane są charakterystyczne dla nich kody wizualnego dyskursu urasawiającego, w tym takie, które przechwytywane były przez odmienne ideowo grupy i funkcjonowały w wielu ekologiach. Istotną rolę wśród nich odgrywają wizualne skrypty czarności. Omawiane są ponadto schematy autostereotypizacji i urasawiania wewnątrz środowiska żydowskiego oraz na jego pograniczu. Uwzględniona zostaje przy tym perspektywa genderowa, przy pomocy której wskazuje się dysproporcję reprezentacji żydowskich kobiet i mężczyzn. Zastosowana metodologia obejmuje analizę ilościową z wykorzystaniem programu pomocniczego MAXQDA oraz analizę dyskursu wizualnego. Materiał źródłowy stanowią wybrane roczniki międzywojennych czasopism satyrycznych w jezyku polskim i jidysz: „Cyrulik Warszawski”, „Szpilki”, „Der Blofer”, „Der Mehabel” i „Szabeskurjer”.

    słowa kluczowe: urasowiony dyskurs wizualny; Żyd; karykatura; magazyny satyryczne; Polska; ekologia świadectwa

  6. Na uboczu – na widoku. Negocjując romską widzialność

    Aleksandra Szczepan
    Aleksandra Szczepan, Na uboczu – na widoku, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2953

    Tekst, wychodząc od analizy prac artystki Małgorzaty Mirgi Tas, bada formy romskiej (nie)widzialności w kontekście upamiętnienia i produkcji wiedzy na temat Zagłady. Na przykładzie studium przypadku jednego świadectwa wideo: wywiadu z romską ocalałą Krystyną Gil nagranego dla Archiwum Fortunoff przeprowadzonego 13 maja 1995 roku przez Michała Sobelmana, artykuł rozpatruje romską niewidzialność w czterech aspektach. Po pierwsze, jako specyfikę romskiej Zagłady, która wedle słów ocalałej wydarzyła się i wydarza „na uboczu”: zarówno w kontekście geografii romskiej rozproszonej Zagłady, jak i jej z trudem negocjowanej obecności w badaniach historycznych. Po drugie, przez pryzmat obecności Romów w archiwach świadectw wideo Zagłady, zdominowanych przez żydowskie historie o przetrwaniu. Po trzecie, jako formę mimikry w większościowym społeczeństwie, która dla wojennego pokolenia Romów – i Żydów – zawsze będzie pogłosem „dobrego wyglądu” z czasów Zagłady. Wreszcie artykuł analizuje, jak upamiętniać ludobójstwo Romów, tak by stało się widzialne – widzialne na romskich warunkach.

    słowa kluczowe: romska Zagłada; świadectwo wideo; Gil Krystyna; upamiętnienie romskiej Zagłady; rozproszona Zagłada; Mirga-Tas Małgorzata

Perspektywy

  1. Whoever Teaches Learns in the Act of Teaching; Whoever Learns Teaches in the Act of Learning

    Lưu Bích Ngọc
    Lưu Bích Ngọc , Whoever Teaches Learns in the Act of Teaching, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2942

    Artykuł analizuje różne przykłady samoorganizujących się społeczności migrantów i postmigrantów w Berlinie, zaczynając od pytania, w jaki sposób powstają one od samego początku i jaka jest podstawowa potrzeba samoorganizacji. Przykłady DAMN* (deutsche asiat*innen, make noise!) i un.thai.tled podkreślają brak możliwości uczestnictwa w życiu polityczno-kulturalnym i konieczność stworzenia bezpieczniejszych przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami związanymi z rasizmem. Artykuł analizuje również wspólne wysiłki na rzecz budowania bibliotek i archiwów podejmowane przez Each One Teach One (EOTO) e.V. i RomaniPhen e.V. Pierwszy z nich to oparty na społeczności projekt edukacyjny i wzmacniający pozycję osób czarnoskórych, afrykańskich i afro-diasporycznych, podczas gdy drugi dokumentuje antyrasistowskie i feministyczne ruchy Rom*nja. Autor odnosi się do obecnych wyzwań związanych z finansowaniem, przed którymi stoją inicjatywy i organizacje Black, Indigenous i People of Color (BIPoC).

    słowa kluczowe: aktywizm w środowisku migranckim; produkcja wiedzy; zapóśredniczanie wiedzy; samoorganizacja; post-migranctwo; empowerment; antyrasizm

  2. Taktyka artystyczna jako konstruowanie sprawczości

    Đặng Thùy Dương
    Đặng Thùy Dương, Taktyka artystyczna jako konstruowanie sprawczości , „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2945

    Artykuł śledzi powiązania sztuki i taktyki społecznego działania. Refleksja zostaje sformułowana z pozycji artystki wietnamskiego pochodzenia działającej w Polsce. Lokując projekty często w przestrzeni peryferyjnej, to znaczy społecznej lub niegaleryjnej, artystka rozwija inne niż zastane powiązania transnarodowe. W artykule omawia projekty, w których przedstawia potrzebę ugruntowania modalności estetyki, otwierającej możliwości ponownego wyobrażenia siebie jako jednostki i jako grupy. Koncentrując się na tych niematerialnych aspektach sztuki, autorka pokazuje, jak konstruowanie odpowiedniej taktyki leży u podstaw jej działań artystycznych. Dotyka tym samym kwestii granicy tożsamości, sprawczości, transkulturowości, pozycjonalności i czasu.

    słowa kluczowe: taktyka; sztuka; granica tożsamości; sprawczość; transkulturowość

  3. Voicing the Archive. Marysia Lewandowska on the absence of female representation in institutional histories

    Marysia Lewandowska, Magdalena Ziółkowska
    Marysia Lewandowska, Magdalena Ziółkowska, Voicing the Archive, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2949

    Rozmowa między artystką Marysią Lewandowską a kuratorką Magdaleną Ziółkowską, nawiązująca do wczesnej praktyki i lat formacyjnych Lewandowskiej w Londynie, w tym Women Audio Archive, a także do archiwalnych projektów poświęconych rekontekstualizacji i przemieszczeniom praktyk i narracji instytucjonalnych a kończąc na najnowszej instalacji i performansie Welcome (2023), zamówionym przez Kestner Gesellschaft w Hanowerze.

    słowa kluczowe: archiwum; artystki; krytyka instytucjonalna; głos; Marysia Lewandowska

  4. Czarne perspektywy polskości. Oliwia Bosomtwe w rozmowie z Thục Linh Nguyễn Vũ i Agatą Pietrasik.

    Thục Linh Nguyễn Vũ, Agata Pietrasik, Oliwia Bosomtwe
    Thục Linh Nguyễn Vũ, Agata Pietrasik et al., Czarne perspektywy polskości., „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2951

    Rozmowa z Oliwią Bosomtwe wokół jej książki Jak biały człowiek. Opowieść o Polakach i Innych.

    słowa kluczowe: czarność; polskość; kolonializm; historia

Migawki

  1. Staying with the Difficulty, Struggling for Connectivity

    Katarzyna Bojarska
    Katarzyna Bojarska, Staying with the Difficulty, „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2964

    Autorka omawia kuratorski projekt badawczy Communicating Difficult Pasts 2018-2024 autorstwa Margaret Tali i Ievy Astahovskiej, ze szczególnym uwzględnieniem ostatniej wystawy projektu Difficult Pasts. Connected Worlds w Tallinn Art Hall, Lasnamäe Pavilion (sierpień-październik 2024).

    słowa kluczowe: pamięć; trauma; sztuka; muzeum; wystawa; region krajów bałtyckich

  2. Humanistyka a kryzys globalny i planetarny. Postantropocentryczna propozycja Dipesha Chakrabarty’ego

    Bartłomiej Brzozowski
    Bartłomiej Brzozowski, Humanistyka a kryzys globalny i planetarny., „Widok. Theories and Practices of Visual Culture” 2024, nr 39, https://doi.org/10.36854/widok/2024.39.2962

    Krytyczna refleksja nad wydanym w jęzku polskim pod redakcją Ewy Domańskiej i Małgorzaty Sugiery zbiorem pism badacza zatytułowanych Humanistyka w czasach antropocenu, red. E. Domańska, M. Sugiera (2023).

    słowa kluczowe: humanistyka; Dipesh Chakrabarty; modernizacja; antropocen