Nowe narracje wizualne

redaktor prowadzący: Krzysztof Pijarski

noccc, poetycki erotyk w VR, reż. Weronika Lewandowska i Sandra Frydrysiak, vnLab / Szkoła Filmowa w Łodzi, 2019, LINK

Dziś bardziej niż kiedykolwiek wydaje się, że podczas gdy XX wiek był bez dwóch zdań wiekiem filmu, przyszłość narracji wizualnej będzie wielogatunkowa; kształtuje się ona na styku tradycyjnych mediów oraz nowoczesnych, cyfrowych narzędzi komunikacji wizualnej.

Na przestrzeni ostatniej dekady intensywnie rozwijały się nowe, hybrydyczne formy audiowizualne. Z jednej strony były to formy odchodzące od linearności i związanej z nią tradycyjnej struktury dramaturgicznej: od filmów generatywnych, poprzez różne formy interaktywne (od i-doców po Bandersnatch), aż po ambitne gry komputerowe. By tworzyć swoje opowieści, twórcy współczesnych narracji audiowizualnych sięgają po komunikatory takie jak WhatsApp i Messenger, oraz media społecznościowe, jak Instagram. Coraz więcej odbiorców ogląda filmy w telefonie komórkowym, co sprawia, że twórcy współczesnych seriali zaczęli eksperymentować z ułożeniem ekranu i technikami montażowymi. W każdym z tych obszarów wyłaniają się nowe zestawy konwencji i kryteria jakości, na przykład wskutek eksploracji, w przestrzeni cyfrowej, takich analogowych mediów, jak „wystawa” czy „książka”. Najgłębszą chyba zmianę w naszych nawykach oglądu proponują utwory filmowe i interaktywne korzystające z technologii VR/AR – dopiero poznajemy gramatykę tego medium, którego prędkość rozwoju nie da się porównać z żadnym innym.

Epidemia COVID-19, ograniczając nas do przestrzeni domowej, doprowadziła do niebywałej dotąd aktywności w przestrzeni cyfrowej, nie tylko zmuszając całe obszary kultury i edukacji do przyspieszonej eksploracji tych przestrzeni jako miejsca realizacji ambitnych i rozległych przedsięwzięć, ale też prowadząc do zauważenia i uznania twórców, którzy na tym polu działali od lat. Gorączkowa działalność ostatnich miesięcy pokazała jednak też, jak ograniczona jest świadomość możliwości kultury cyfrowej wśród twórców i instytucji kultury – przestrzeń cyfrową traktuje się przeważnie jako obszar przekazu „płaskiego”, wtórnego, z góry ograniczając ją do funkcji dokumentacyjnej. Koronny argument – że formy cyfrowe są pozbawione materialności – nie pozwala zobaczyć, że także one działają wielozmysłowo oraz że są też w stanie na różne sposoby uruchomić ciało odbiorcy. Zestaw fałszywych przekonań, zgodnie z którymi istnieje prawdziwe życie, które jest zasadniczo oddzielne od świata cyfrowego, jako świata wirtualnego – a więc sztucznego, na niby – Nathan Jurgenson nazwał cyfrowym dualizmem (digital dualism). By zrozumieć, dokąd zmierza narracja wizualna, musimy rozpoznać jego fantazmatyczny charakter.

Najwyższy czas przyjrzeć się niedawnej historii opisanych tu form i działań w poszukiwaniu egzemplarycznych czy przełomowych gestów, pomysłów, rozwiązań, nie tylko w dziedzinie formy, lecz także dystrybucji treści audiowizualnych. Jednocześnie interesować nas będą ograniczenia, kryzysy i ślepe zaułki tego dynamicznie rozwijającego się pola. Jednym z najbardziej dotkliwych ograniczeń jest dynamika zmian technologicznych, która sprawia, że dzieło sprzed dekady jest już przedmiotem archeologii, raczej niż historii, pola praktyk cyfrowych. Z tym wiąże się problem dostępności utworów cyfrowych, które zbyt często znikają bez śladu, ponieważ nie wytworzono jeszcze praktycznych metodologii archiwizacji i udostępniania utworów technologicznie przestarzałych. Brak modeli biznesowych i rozpoznanych ścieżek kontaktu z odbiorcami dopełnia drugą, kruchą stronę wyłaniającego się pola nowych narracji wizualnych.

Zapraszamy więc do wspólnego zastanowienia się, jakiego rodzaju horyzont się właśnie przed nami wyłania, ku czemu prowadzi? Jakie modele odbiorcy powołuje, jakiego rodzaju wspólnoty słuchających, oglądających, grających?

Na abstrakty (maks. 1800 zn.) czekamy do 22 września. Termin złożenia pierwszej wersji tekstu: 30 października 2020. Prosimy o dołączenie do tekstu: biogramu autorki/a wraz z numerem ORCID, abstraktu (w języku polskim i angielskim) oraz bibliografii tekstu (format Chicago-style).

Prosimy o ich przesyłanie na adres mailowy redakcji: redakcja@pismowidok.org.

Reguły dotyczące procesu zgłoszenia i edycji tekstu, zob. TU.