<p>Tomasz Szerszeń</p>
<p>Tomasz Szerszeń</p>

Nr 1: Widzialność rzeczy

Redaktor: Tomasz Szerszeń

Tomasz Szerszeń

Numer sfinansowany w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, pod nazwą "Narodowy Program Rozwoju Humanistyki" w latach 2012-2014

Spis treści

Wstęp

  1. Wstęp

    Wstęp, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/wstep

    W pierwszym numerze „Widoku” patrzymy na rzeczy: na to, co najbliżej, choć niekiedy najdalej doświadczenia wizualnego, na to, co najbardziej widzialne, a czasem dotkliwie przeoczane, na to, co znajome i swojskie, a co niekiedy staje się niesamowite i obce. Pytamy więc o ramy teoretyczne tej dialektyki widzialności / niewidzialności przedmiotów. Rozważamy w ujęciu historycznym sposoby widzenia rzeczy, praktyki ich postrzegania.

    Perspektywę na te kwestie otwiera projekt artystyczno-badawczy Tomasza Szerszenia, „Ty. Ja. Rzeczy”. W towarzyszącej projektowi dyskusji przecinają się różne wątki związane z narodzinami krytyki życia codziennego, refleksją nad materialnością, fenomenologią bycia pośród rzeczy i fantazjami na temat sekretnego życia przedmiotów. Do rzeczy zbliżamy się poprzez różne ujęcia i za pomocą różnych narzędzi: grzebiemy w ideach szkoły lefebvre’owskiej, sięgamy do amerykańskiej poezji modernistycznej, prześwietlamy polskie wzorce konsumeryzmu oraz przed- i poprzełomową chęć posiadania.

    W panoramicznym ujęciu umieszczamy refleksję nad pismami fotograficznymi doby poodwilżowej w kontekście sporu o abstrakcję, uwagi o fascynacji zabawkami, której Walter Benjamin uległ w Moskwie, dyskusję nad znaczeniem przedmiotu i przedmiotowości w sztuce i fotografii po minimalizmie, oraz przegląd spisów rzeczy i ich relacji z pamięcią w tekstach Georges’a Pereca i pracach Sophie Calle.

    W punkcie widokowym prezentujemy to, jak modele krytyki kultury wizualnej i materialnej funkcjonują w praktyce: w zestawieniach wypowiedzi artystów i interpretacji krytyków, w zestawieniach obrazów i komentarzy. Całość zamykają migawki, w których kierujemy wzrok ku wybranym wypowiedziom i przedstawieniom – tekstowym i wizualnym.

    Skupienie na rzeczach i ich nieoczywistości pozwala wyraźniej dostrzec nasze sposoby patrzenia – patrzenia na same przedmioty, ich układy i relacje, w które wchodzą, ale również na innych ludzi, a wreszcie - na samych siebie. To ujęcie wciąż nie dość przyswojone tak w refleksji humanistycznej, jak w życiu codziennym. Powszechność rzeczy nie zawsze oznacza ich niewidzialność, ich użyteczność nie musi prowadzić do znużenia, ich milczenie nie oznacza niemoty. Może więc jednak „żadnych pojęć poza tymi, co w rzeczach”?

    Zespół redakcyjny

Perspektywy

  1. Ty. Ja. Rzeczy. „Świat jako archiwum. Krytyczne modele historyczności” – seminarium pierwsze

    Krzysztof Pijarski, Justyna Jaworska et al., Ty. Ja. Rzeczy., „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, https://doi.org//554433

    Zapis dyskusji seminaryjnej wokół projektu fotograficzno-teoretycznego dr Tomasza Szerszenia Ty. Ja. Rzeczy z udziałem badaczy i artystów zainteresowanych kulturą wizualną, designem, fotografią, literaturą, kulturą popularną. Dyskusja skupia się na rozumienie archiwum jako przedmiotu badań i jako praktyki badawczej i artystycznej, omawiane są kwestie związane z kulturą materialną, kulturą wizualną PRL, spuścizną estetyki i krytyki kulturowej lat 60., relacjami między Wschodem a Zachodem, pragnieniami, kulturą mieszczańską, kultem rzeczy.

Zbliżenie

  1. Obiecanki-wycinanki czyli „Ty i Ja” jako katalog rzeczy niespełnionych

    Iwona Kurz, Obiecanki-wycinanki czyli „Ty i Ja” jako katalog rzeczy niespełnionych, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/obiecanki-wycinanki-czyli-ty-i-ja-jako-katalog-rzeczy-niespelnionych

    Autorka podejmuje próbę określenia roli, jaką miesięcznik "Ty i Ja" - oraz rzeczy - pełniły w wyobraźni zbiorowej Polaków w latach 60. Przykłady literackie i filmowe oraz praktyki redaktorów pisma zostają zestawione z sytuacją na Zachodzie, do którego w Polsce aspirowano.

  2. Krytyczne archiwa codzienności

    Paweł Mościcki, Krytyczne archiwa codzienności, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/krytyczne-archiwa-codziennosci

    Tekst jest próbą zwrócenia uwagi na teoretyczne konteksty projektu artystycznego Tomasza Szerszenia "Ty. Ja. Rzeczy". Podejmuje analizę trzech istotnych wątków: krytyki codzienności Henri Lefebvre'a, krytyki spektaklu Guy Deborda oraz krytyki społeczeństwa konsumpcji Georgesa Pereca. W każdym przypadku autor zwraca uwagę na rolę kategorii archiwum oraz na to, w jaki sposób projekt artystyczny może przetwarzać i rozwijać rozważania teoretyczne. Ważnym celem tekstu jest również zwrócenie uwagi na możliwość wykorzystania badań nad archiwami do krytycznej analizy najnowszej historii, ale także codzienności w jej najbardziej aktualnym wymiarze.

  3. Idea rzeczy i idee w rzeczach

    Bill Brown, Idea rzeczy i idee w rzeczach, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/idea-rzeczy-i-idee-w-rzeczach

    We fragmencie wstępu do książki A Sense of Things Bill Brown problematyzuje relację powierzchni i głębi przedmiotów w amerykańskiej poezji modernistycznej. Brown wychodząc od sentencji Williama Carlosa Williamsa - No ideas but in things - rozważa teoretyczną możliwość istnienia idei w rzeczach (zamiast idei rzeczy). Odwołując się do poezji Williamsa, ale też fotografii Stranda, tekstów Benjamina i Baudelaira (w obu przypadkach poświęconych doświadczeniu dzieci) przedstawia propozycję myślenia rzeczami, a jednocześnie stawia pytania o współczesne społeczne formy relacji ludzi i rzeczy.

  4. Od Umy do Pumy - o roli podróbki w polskiej transformacji

    Magda Szcześniak, Od Umy do Pumy - o roli podróbki w polskiej transformacji, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/od-umy-do-pumy-o-roli-podrobki-w-polskiej-transformacji

    Artykuł śledzi przemiany społecznego funkcjonowania rzeczy w Polsce w okresie tzw. transformacji ustrojowej. Skupiając się na kategorii podróbki, autorka pokazuje proces wykształcania typowych dla kapitalizmu zachodniego waloryzacji towarów w rzeczywistości postkomunistycznej. Przywołanie klasycznych rozpoznań Marksa na temat fetyszyzmu towarowego oraz współczesnych komentarzy teoretyków kultury materialnej i wizualnej, pozwala na przemyślenie statusu nowych towarów i marek na przełomie lat 80. i 90. w Polsce. Figura staje się tu narzędziem analitycznym, ale również sama podlega przekształceniu w kontakcie z materiałem badawczym.

Panorama

  1. Zabawki dla dialektyków. Walter Benjamin w pokoju dziecięcym

    Adam Lipszyc, Zabawki dla dialektyków. Walter Benjamin w pokoju dziecięcym, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/zabawki-dla-dialektykow.-walter-benjamin-w-pokoju-dzieciecym

    Artykuł stanowi analizę czterech krótkich tekstów Waltera Benjamina poświęconych zabawkom. Autor artykułu rekonstruuje najistotniejsze teoretyczne tezy tych niewielkich zapisków, lokujących kategorię zabawki w kontekście takich pojęć jak zabawa, naśladownictwo i powtórzenie. Zderzając następnie tak wyłonioną koncepcję zabawki z innymi pismami Benjamina nie poświęconymi bezpośrednio tej problematyce, autor stara się nadać tej koncepcji dodatkowy wymiar i nakreślić szczególną "dialektykę zabawki", logikę, zgodnie z którą zabawka byłaby niezbędnym rekwiztem repetytywnej zabawy służącej okiełznaniu traumatycznych wydarzeń, zarazem jednak sama stanowiłaby resztkę tego, co traumatyczne, i jako taka burzyłaby spoistość przyzwyczajeń wysnutych z zabawy.

  2. Spis rzeczy: wsparcie i blokada pamięci

    Ernst van Alphen, Spis rzeczy: wsparcie i blokada pamięci, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/spis-rzeczy-wsparcie-i-blokada-pamieci

    Autor analizuje archiwalną strukturę listy, spisu rzeczy, wyliczenia przede wszystkim na literackich przykładach zaczerpniętych z dzieła Georgesa Pereca, następnie w teoretyczno-literackim projekcie Rolanda Barthes’a oraz w praktyce artystycznej francuskiej artystki Sophie Calle. Van Alphen przygląda się rozmaitym funkcjom, jakie wymienione przez niego listy pełnią w kontekście pamięci, zapamiętywania i odtwarzania. Interesuje go narracyjny i antynarracyjny potencjał list.

  3. Czasopisma fotograficzne jako narracje o fotografii

    Karolina Ziębińska-Lewandowska, Czasopisma fotograficzne jako narracje o fotografii, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/czasopisma-fotograficzne-jako-narracje-o-fotografii

    Tekst poświęcony jest fotografii artystycznej w Polsce okresu przełomu lat 50. i 60. i toczącego się wówczas sporu o abstrakcję fotograficzną, widocznej w pracach takich autorów jak Marek Piasecki, Bronisław Schlabs czy Andrzej Pawłowski. Autorka analizuje również specyfikę medium, którym jest w tym wypadku czasopismo poświęcone fotografii: nie dokument lecz swoisty „nośnik dyskursu”.

  4. Archeologia modernizmu: Lock Jamesa Wellinga jako „przedmiot teoretyczny”

    Krzysztof Pijarski, Archeologia modernizmu: Lock Jamesa Wellinga, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/archeologia-modernizmu-lock-jamesa-wellinga

    Artykuł, wychodząc od stwierdzenia Andre Bazina, że "każdy obraz powinien być odczuty jako przedmiot i każdy przedmiot jako obraz", ma dwa cele: po pierwsze, przyjeć się sposobowi, w jaki na fotografii może dojść do głosu przedmiotowość reprezentowanego obiektu, po drugie zaś pokazać, jak współczesna fotografia artystyczna może być interpretowana jako odpowiedź na kryzys przedmiotu w sztuce, wywołany, czy raczej - rozpoznany przez minimalistów w latach 60. XX w.Tekst jest oparty przede wszystkim na tekstach Michaela Frieda, Stanleya Cavella i Waltera Benn Michaels'a, zaś rolę kluczowych obiektów analizy pełnią praca Lock James'a Wellinga oraz typologie Bernda i Hilli Becherów,

Punkt widokowy

  1. „Moje hobby to mieszkanie”

    Justyna Jaworska, „Moje hobby to mieszkanie”, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/moje-hobby-to-mieszkanie

    „Moje hobby to mieszkanie” było nazwą rubryki poświęconej wnętrzom, którą w magazynie „Ty i Ja” prawie od początku, czyli od 1960 roku prowadziła scenografka Felicja Uniechowska. Na przykładzie tej rubryki prześledzić można styl życia i aspiracje ówczesnej warszawskiej bohemy i inteligencji, jako że gospodarze mieszkań reprezentowali stosunkowo jednolite środowisko. Ilustrujące rubrykę fotografie ujawniają mody mieszkaniowe i snobizmy, ale stanowią też wizualny (auto)portret epoki „małej stabilizacji” – na równi z tym, co na nich widać, interesujące jest to, czego nie pokazywano. Artykuł został zainspirowany wystawą Ty. Ja. Rzeczy, odwołuje się m.in. do kategorii dystynkcji Pierre’a Bourdieu i do kategorii komfortu.

  2. „Nie sposób ująć to w ramy”: Black Market Daniela Malone’a

    Krzysztof Pijarski, „Nie sposób ująć to w ramy”: Black Market Daniela Malone’a, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/nie-sposob-ujac-to-w-ramy-black-market-daniela-malonea

    Tekst Krzysztofa Pijarskiego towarzyszący pracy "Black Market" Daniela Malone'a.

Migawki

  1. Nie mam oka ikonografa!

    Mateusz Salwa, Nie mam oka ikonografa!, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/nie-mam-oka-ikonografa

    Omówienie polskiego przekładu książki Daniela Arasse'a Nie widać nic (tłum. Anna Arno, DodoEditor, Kraków 2012).

  2. Władza nie patrzy, władza wizualizuje

    Łukasz Zaremba, Władza nie patrzy, władza wizualizuje, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/wladza-nie-patrzy-wladza-wizualizuje

    Tekst poświęcony przemianom perspektywy badawczej Nicholasa Mirzoeffa, recenzja jego książki The Right to Look. A Counterhistory of Visuality, Duke University Press, Durham – London 2011.

  3. Fotografia jak eter

    Paula Kaniewska, Fotografia jak eter, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej” 2013, nr 1, http://www.pismowidok.org/pl/archiwum/widzialnosc-rzeczy/fotografia-jak-eter

    Recenzja wystawy Eter Katarzyny Mirczak w Fundacji Archeologia Fotografii (9.11.2012 – 10.01.2013).